Đăng bởi: tulipspecial | 10 Tháng Mười Một, 2007

ENSO và Thiền họa

ENSO là một thể loại hội họa truyền thống của các thiền sư nơi các thiền đường, được phát triển theo tinh thần Thiền tông trong văn hóa Phật Giáo Nhật Bản.

Đa số trong tâm thức nhiều người, đã là tranh thì phải có đường nét, màu sắc, nếu không phải là cảnh vật thì cũng phải có con người, muông thú hay một hình ảnh nào đó được phản ảnh từ ngoài đời thực…Nói cách khác, đó là hình tượng nghệ thuật.Như thế, hình tượng nghệ thuật tưởng như một cái gì đó nhất thành, bất biến trên bề mặt tác phẩm.Thường thì nó được mã hóa,cụ thể hóa bằng những hình ảnh theo quan niệm đa số người thưởng thức .Nhưng với ENSO lại không phải như vậy.

Enso là một thể loại hội họa truyền thống của các thiền sư nơi các thiền đường, được phát triển theo tinh thần Thiền tông trong văn hóa Phật Giáo Nhật Bản.

Vào thế kỷ thứ VI, Bồ Đề Đạt Ma, Tổ thứ 28 của Thiền tông Ấn Độ sang Trung Hoa truyền đạo.Sau cuộc diện kiến không mấy mặn mà với Lương Võ đế, Ngài đã đến chùa Thiếu lâm tham thiền, nhập định diện bích trong suốt chín năm ròng.Sau chín năm nhập định, Ngài mới bắt đầu thu nhận môn đồ và trở thành người khai sáng Thiền tông Trung Hoa, là Tổ thứ nhất của Thiền tông nước này.

Tuy thế, mãi đến tận thế kỷ thứ XII, Thiền tông và nghệ thuật hội họa bằng mực Tàu trên giấy mới thực sự du nhập vào Nhật Bản.

Tư tưởng của nghệ thuật Thiền cho rằng, những phương pháp duy lí chỉ là bước cản trở và làm lu mờ đi cái Phật tính vốn vẫn thường hằng.Mỗi hành giả phải có nhiệm vụ đánh thức cái tròn đầy, viên mãn vốn vẫn ẩn sâu trong bản tâm của chính con người mình.

Nghệ thuật Thiền có vai trò là một hình thái trầm tư, chiêm nghiệm và biểu hiện sự nhận thức của mình về chân lý tối thượng, vừa mang ý nghĩa là phương tiện truyền dạy trực tiếp cho người tiếp nhận.

Khởi đầu là dành cho các thiền sư với vai trò như trên, nhưng cùng sự phát triển về mặt kinh tế và tri thức, thì sự tinh tế trong cảm nhận và nhu cầu thưởng thức nghệ thuật Thiền ngày càng được truyền bá sâu rộng thông qua các thiền viện, các nghi thức Trà đạo của các vị thiền tăng.

Chủ đề được yêu thích và thường gặp là thiên nhiên, chân dung các vị Tổ và đặc biệt là vòng tròn Enso.

Như thế, Enso là một hình thức nghệ thuật đặc biệt bởi nó không những đặc dị về bút pháp, khác biệt về hình tượng, mà hơn thế nó còn khác xa với các thể loại tranh khác.Thay vì đưa người xem vào thế giới huyền tưởng, hình tượng và quan niệm thẩm mỹ đã bị áp đặt thì ở đây, Enso đưa ra một quan niệm khác về sáng tác và cảm thụ nghệ thuật.

Khi tiếp xúc với tác phẩm, người xem sẽ có một cảm xúc nhẹ nhàng mà mãnh liệt, một cảm thức có chiều hướng buông xả và chấp nhận sự thực của một thực tại Không tính trong tâm hồn người xem lúc bấy giờ.Ngay lúc ấy, cái vòng tròn tưởng chừng như vô nghĩa kia chợt hiện lên với đầy đủ ý nghĩa của một thực tại viên mãn tròn đầy.Đó có thể xem là một hiệu lực thẩm mỹ được tạo ra bởi chất cảm thanh tao từ ngôn ngữ, hình tượng nghệ thuật được thể hiện cực kỳ sinh động bằng bút pháp điêu luyện của thiền giả trong giây phút đối diện.

Cùng với thời gian, Enso được các thiền giả nhìn nhận có phần cởi mở hơn về mặt kết cấu nghệ thuật, tuy thế, đó chỉ là sự thay đổi về mặt hình thức với không quá nhiều biến thể.Còn về nội dung và ý nghĩa biểu đạt, Enso vẫn giữ nguyên vai trò biểu tượng ban đầu.
Ở một số tác phẩm sau này, Enso còn được biểu diễn như một mặt trăng hay cùng một vài điểm xuyết phong cảnh ẩn hiện…

Nghệ thuật Phật giáo Nhật Bản với rất nhiều biểu hiện phong phú và hấp dẫn, không những ghi đậm dấu ấn văn hóa bản địa đặc sắc mà còn diễn đạt một cách xuất sắc tinh thần minh triết phương Đông trong từng chi tiết nhỏ nhất trong mỗi tác phẩm nghệ thuật, mà Enso đã thể hiện một phần tiêu biểu.

Nguyễn Hoàng Tùng
(Theo Văn hóa Phật Giáo số 44 ngày 1-11-2007)
/* Ngọc Minh đánh máy & trình bày

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: